ประเทศไทยกำลังจะมีหุ่นยนต์ช่วยในการสนับสนุนการเคลื่อนไหวของร่างกาย ซึ่งเป็นฝีมือคนไทย นำงานวิจัยมาประยุกต์ จนสามารถสร้างหุ่นยนต์ต้นแบบสำเร็จ รองรับ “สังคมสูงวัย” ช่วยฟื้นฟูชีวิตผู้ป่วยที่ต้องเผชิญกับโรคหลอดเลือดสมอง บาดเจ็บจากอุบัติเหตุหรือการทำงาน จนไม่สามารถเคลื่อนไหวร่างกายได้เหมือนเดิม
ในงาน อว.แฟร์ 2025 ได้มีการเปิดตัวโครงการพัฒนา “หุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวร่างกายต้นทุนต่ำ” ผลงานของ ดร.รณพีร์ ชัยเชาวรัตน์ อาจารย์ประจำสำนักบริหารหลักสูตรวิศวกรรมนานาชาติ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้มีความเชื่อมั่นอย่างเต็มเปี่ยมว่า โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต หลอดเลือดสมอง หรือการทุพลภาพจากปัจจัยต่างๆ มีหนทางฟื้นฟูให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติเหมือนเดิม หรือเกือบเหมือนเดิม หากได้รับการ “กายภาพบำบัด” อย่างถูกวิธีและต่อเนื่องด้วย “หุ่นยนต์”
ดร.รณพีร์ เล่าเรื่องราวผ่านงานเสวนา “PMUC Innovation Showcase : หุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวร่างกายต้นทุนต่ำ รองรับสังคมสูงวัย” ว่า ได้ระดมทีมงาน นักวิจัย นักศึกษา พัฒนาหุ่นยนต์ดังกล่าว ตั้งแต่เมื่อกว่า 10 ปีที่ผ่านมา จนกระทั่งได้ “หุ่นยนต์ต้นแบบ” 2 รูปแบบ คือ หุ่นยนต์สวมใส่บนร่างกาย หรือ Wheelchair Exoskeleton สามารถช่วยให้ผู้สูงอายุและผู้ที่มีปัญหาด้านการเคลื่อนไหว ลุกจากวีลแชร์และเดินได้ เนื่องจากหุ่นยนต์ตัวนี้ได้รับการออกแบบให้เป็นทั้งวีลแชร์และสามารถแปลงเป็นหุ่นยนต์ที่ช่วยในการเดินได้ และ หุ่นยนต์สันทนาการต้นทุนต้นทุนต่ำ ช่วยในการทำกายภาพบำบัด
ดร.รณพีร์ นำต้นแบบหุ่นยนต์ทั้ง 2 รูปแบบ เสนอขอรับทุนสนับสนุนงานวิจัยจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยมีจุดมุ่งหมายต้องการพัฒนาอุปกรณ์เพื่อการฟื้นฟูกายภาพต้นทุนต่ำให้กับคนไทย และถ่ายทอดองค์ความรู้เหล่านี้ให้กับผู้ประกอบการไทยรายอื่นๆ ต่อไป
ดร.รณพีร์ สะท้อนภาพว่า ปัจจุบันเทคโนโลยีเหล่านี้เป็นของต่างชาติ ผลิตโดยประเทศร่ำรวย ราคาจึงแพงมาก ยกตัวอย่างหุ่นยนต์สวมใส่ ตัวหนึ่งราคาหลายล้านบาท เมื่อ บพข. เห็นว่าทีมงานคนไทยมีองค์ความรู้ มีความสามารถนำงานวิจัยมาต่อยอดสู่ภาคอุตสาหกรรมได้อย่างรวดเร็ว จึงสนับสนุนทุนวิจัย เพื่อผลิตอุปกรณ์การฟื้นฟูกายภาพให้กับคนไทยได้ใช้ในราคาจับต้องได้ ยิ่งผลิตได้มากเท่าไหร่ ก็เป็นประโยชน์ต่อสังคมมากเท่านั้น
ดร.รณพีร์ ฉายภาพอีกว่า หุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวร่างกาย นอกจากจะช่วยฟื้นฟูผู้ป่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุข ยังช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศชาติอีกด้วย เนื่องจากผู้ป่วยเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถ ในการทำประโยชน์เพื่อประเทศชาติ แต่ต้องมาเผชิญกับโรคหลอดเลือดสมอง ขยับแขนขาไม่ได้ แม้จะเป็นโรคที่น่ากลัว แต่ใช่ว่าทุกคนจะขยับไม่ได้แบบถาวร ถ้าเราฝึกการขยับอย่างถูกวิธี และทำได้อย่างต่อเนื่อง จะกลับมาได้ กลับมาใช้ประสบการณ์ช่วยขับเคลื่อนสังคมต่อไป
หุ่นยนต์กายภาพดียังไง เมื่อก่อนต้องไปโรงพยาบาล รอทำกายภาพบำบัด แต่ทุกคนไม่สามารถเดินทางไปโงพยาบาลได้อย่างต่อเนื่อง ขณะที่โรคหลอดเลือดสมอง ต้องสร้างการสื่อประสาทใหม่ ต้องทำซ้ำๆ ครั้งแล้วครั้งเล่า การมีหุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวอยู่ในบ้าน หรืออนามัยใกล้บ้าน จะช่วยให้ผู้ป่วยเคลื่อนไหวได้อย่างต่อเนื่อง แถมรูปแบบของหุ่นยนต์ยังถูกพัฒนาให้ผู้ทำกายภาพบำบัดไม่รู้สึกเบื่อ เนื่องจากเชื่อมต่อกับคอมพิวเตอร์ ขยับร่างกายตามภาพในคอมพิวเตอร์ ทั้งการเคลื่อนไปข้างหน้า ถอยหลัง ผสมผสานกับเกมที่ออกแบบมาอย่างเหมาะสม ทั้งเกมแบบเล่นคนเดียว หรือเล่นกับเพื่อนฝูง โดยข้อมูลจากคอมพิวเตอร์ จะถูกบันทึกเชื่อมต่อกับนักกายภาพบำบัดในโรงพยาบาล ทำให้นักกายภาพบำบัดรู้ความเคลื่อนไหวทุกขั้นตอน รู้ถึงการฟื้นฟูว่าผู้ป่วยพัฒนาถึงขั้นไหนแล้ว” ดร.รณพีร์ กล่าว
ดร.รณพีร์ กล่าวอีกว่า หุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวร่างกายต้นทุนต่ำ ไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะการฟื้นฟูร่างกายเท่านั้น แต่ยังสนับสนุนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวอย่างเป็นรูปธรรม เช่นในจังหวัดที่อาจไม่ค่อยมีแหล่งท่องเที่ยวชั้นนำ แต่มีบรรยากาศเงียบ สงบ รีสอร์ต หรือ โฮมสเตย์ อาจนำหุ่นยนต์ไปตั้งสำหรับบริการผู้เข้าพัก เช่น ผู้ป่วยจากต่างประเทศอยากมากายภาพบำบัดในเมืองไทย เนื่องจากเมืองไทยมีค่าใช้จ่ายถูก คนไทยมีจิตใจโอบอ้อมอารี เขาก็อยากมาใช้บริการ ตื่นเช้าขึ้นมาขยับแขน ขยับขา หรือเล่นเกมกับหุ่นยนต์ ซึ่งมีคอนเทนต์ให้ผู้ป่วยเลือกเล่น คุยวิดีโอคอลกับนักกายภาพบำบัดหรือญาติในต่างประเทศ ช่วยให้จังหวัดที่อาจจะไม่ใช่จังหวัดท่องเที่ยว แต่เป็นเมืองรองที่เงียบ สงบ สร้างรายได้เพิ่มจากนักท่องที่ยวกลุ่มนี้ เมื่อเขาประทับใจ ก็จะไปบอกต่อกับคนอื่นถึงบริการเหล่านี้ โดยเฉพาะเกมที่ออกแบบได้สอดแทรกวัฒนธรรมไทยไว้ด้วย เป็นการประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยวไปในตัว
ดร.รณพีร์ มั่นใจว่าคนไทยมีศักยภาพพัฒนาหุ่นยนต์ต้นทุนต่ำ สู้กับประเทศที่มีรากฐานทางด้านเทคโนโลยีมาอย่างยาวนาน ทั้งหุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวเฉพาะจุด เช่น การขยับนิ้ว ขยับมือ ขยับแขน ขยับขา รวมถึงหุ่นยนต์สวมใส่บนร่างกาย หรือ Wheelchair Exoskeleton ซึ่งเป็นหุ่นยนต์วีลแชร์ตัวแรกและตัวเดียวในโลก เป็นการออกแบบชิ้นส่วนด้วยโปรแกรมสามมิติบนคอมพิวเตอร์ วัสดุที่ใช้คือคาร์บอนไฟเบอร์ที่มีน้ำหนักเบาและผลิตโดยเครื่องพิมพ์สามมิติ ผสานความรู้ทั้งทางด้านวิศวกรรมศาสตร์การประดิษฐ์หุ่นยนต์และสรีรศาสตร์ของมนุษย์เข้าด้วยกัน ซึ่งความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ช่วยให้การพัฒนาหุ่นยนต์ในห้องแล็บทำได้ด้วยต้นทุนต่ำ ขณะที่ บพข. เข้ามาช่วยสานฝันการพัฒนาหุ่นยนต์จากห้องแล็บก้าวไปสู่เชิงพาณิชย์ ต่อยอดผลิตภัณฑ์ไปถึงปลายทาง ให้คนไทยใช้งานได้จริง นั่นคือภาพแห่งความหวังที่กลายเป็นความจริง
ดร.รณพีร์ มั่นใจว่าคนไทยมีศักยภาพพัฒนาหุ่นยนต์ต้นทุนต่ำ สู้กับประเทศที่มีรากฐานทางด้านเทคโนโลยีมาอย่างยาวนาน ทั้งหุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวเฉพาะจุด เช่น การขยับนิ้ว ขยับมือ ขยับแขน ขยับขา รวมถึงหุ่นยนต์สวมใส่บนร่างกาย หรือ Wheelchair Exoskeleton ซึ่งเป็นหุ่นยนต์วีลแชร์ตัวแรกและตัวเดียวในโลก เป็นการออกแบบชิ้นส่วนด้วยโปรแกรมสามมิติบนคอมพิวเตอร์ วัสดุที่ใช้คือคาร์บอนไฟเบอร์ที่มีน้ำหนักเบาและผลิตโดยเครื่องพิมพ์สามมิติ ผสานความรู้ทั้งทางด้านวิศวกรรมศาสตร์การประดิษฐ์หุ่นยนต์และสรีรศาสตร์ของมนุษย์เข้าด้วยกัน ซึ่งความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ช่วยให้การพัฒนาหุ่นยนต์ในห้องแล็บทำได้ด้วยต้นทุนต่ำ ขณะที่ บพข. เข้ามาช่วยสานฝันการพัฒ นาหุ่นยนต์จากห้องแล็บก้าวไปสู่เชิงพาณิชย์ ต่อยอดผลิตภัณฑ์ไปถึงปลายทาง ให้คนไทยใช้งานได้จริง นั่นคือภาพแห่งความหวังที่กลายเป็นความจริง
ขณะที่การพัฒนาหุ่นยนต์แบบสวมใส่บนร่างกาย หรือ Wheelchair Exoskeleton พัฒนาต้นแบบเสร็จประมาณสามปีแล้ว อยู่ในขั้นตอนการทดสอบลุกนั่ง การพับเก็บไว้บนหลังเพื่อเดินได้อย่างอิสระด้วยขาสองข้าง ตอนนั่งก็จะมีกลไกกางรองเป็นลิฟต์กลายเป็นวีลแชร์ โดยยื่นจดสิทธิบัตรกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาแล้ว
“ข้อดีของการพัฒนาหุ่นยนต์คือ นอกจากจะผลิตได้ในราคาต้นทุนต่ำแล้ว เรายังสามารถบริหารจัดการด้านการบำรุงรักษาได้ด้วยตัวเอง ผมเคยคุยกับโรงพยาบาลที่นำเข้าหุ่นยนต์จากต่างประเทศ เขาถามว่าถ้าหุ่นยนต์ราคาแพงที่เขาซื้อมาเกิดการชำรุดหรือเสียหาย เราซ่อมได้ไหม ซึ่งเราก็ยอมรับตามตรงว่า เทคโนโลยีหุ่นยนต์บางชนิด เป็นเทคโนโลยีเฉพาะด้าน ต้องส่งซ่อมบำรุงจากศูนย์ผลิตเท่านั้น เพราะฉะนั้นเรื่องการซ่อมจึงเป็นปัญหาการนำเข้าหุ่นยนต์จากต่างประเทศ แต่ถ้าเราสร้างและซ่อมได้เอง ปัญหาเหล่านี้ก็หมดไป”
นั่นคือเรื่องราวดีๆ ที่เกิดขึ้นในงานเสวนา “PMUC Innovation Showcase : หุ่นยนต์สนับสนุนการเคลื่อนไหวร่างกายต้นทุนต่ำ รองรับสังคมสูงวัย”
