หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถการแข่งขัน (บพข.) สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) หรือ รวพ. ตอกย้ำความสำเร็จของงานวิจัยไทยที่สร้างผลลัพธ์ได้จริง หลังโครงการ “บ้านฉาง เอ็มอาร์เอฟ (Ban Chang MRF)” ต้นแบบศูนย์นวัตกรรมเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อจัดการและแปรรูปวัสดุรีไซเคิลครบวงจร โดย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจาก บพข. ร่วมกับ สถาบันพลาสติก และกลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) ได้รับคัดเลือกกว่า 70 โครงการ คว้ารางวัลพิเศษ 2026 Thai Development Award ในงาน AMCHAM Corporate Social Impact Awards 2026 สะท้อนการยอมรับจากเวทีภาคธุรกิจชั้นนำในประเทศไทยว่านวัตกรรมจัดการขยะของโมเดล บ้านฉาง MRF สามารถแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม
ปัญหาขยะมูลฝอยกระทบทั้งคุณภาพชีวิตและงบประมาณของประเทศ จากข้อมูลของกรมควบคุมมลพิษ ประเทศไทยมีขยะมูลฝอยเกิดขึ้นราว 28.7 ล้านตันต่อปี โดยกว่า 10–11.5 ล้านตันเป็นขยะบรรจุภัณฑ์ ขณะที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกว่าร้อยละ 70 ยังเก็บขนแบบเทรวม ทำให้ขยะรีไซเคิลที่ประชาชนตั้งใจคัดแยกจากบ้านต้องปนเปื้อนและเสื่อมค่า จบลงที่การฝังกลบหรือเผา ก่อให้เกิดปัญหามลพิษและสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงถึง 1.5–2.0 แสนล้านบาทต่อปีตามการประเมินของธนาคารโลก
เพื่อปลดล็อกข้อจำกัดดังกล่าว บพข. รวพ. จึงให้การสนับสนุนโครงการพัฒนาต้นแบบศูนย์นวัตกรรมเศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อจัดการและแปรรูปวัสดุรีไซเคิลครบวงจร ณ อำเภอบ้านฉาง จังหวัดระยอง นำโดย
ดร.เรวดี อนุวัฒนา จาก วว. ร่วมกับ สถาบันพลาสติก กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย และเทศบาลตำบลบ้านฉาง เพื่อเปลี่ยนรูปแบบจุดรับขยะระยะสั้นให้กลายเป็น “วิสาหกิจชุมชนบ้านฉาง เอ็ม อาร์ เอฟ” ที่เชื่อมโยงบ้าน วัด โรงเรียน ร้านรับซื้อของเก่า และภาคเอกชนเข้าไว้ด้วยกัน ให้ชุมชนบริหารจัดการและสร้างรายได้หมุนเวียนได้ด้วยตนเองในระยะยาว
จุดเด่นของ บ้านฉาง MRF คือการใช้นวัตกรรมที่เข้าถึงง่ายสร้างมูลค่าให้ขยะแทบทุกประเภท ตั้งแต่ระบบ LINE แจ้งราคารับซื้อและสะสมแต้ม ไปจนถึง “ตู้อัจฉริยะคัดแยกขยะ” ที่อ่านค่าการสะท้อนแสงแยกขวดพลาสติกหลายชนิดและกระป๋องได้โดยไม่ต้องสแกนบาร์โค้ด โดยพลาสติกใช้แล้วจะถูกซักล้างและยกระดับเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิลคุณภาพสูง (PCR) ส่งกลับเข้าสู่อุตสาหกรรม ส่วนขยะบรรจุภัณฑ์รีไซเคิลได้ยากอย่างบรรจุภัณฑ์พลาสติกหลายชั้นจะถูกแปรรูปเป็นบล็อคหล่อปูทางเท้า รวมถึงการนำเปลือกทุเรียนและมังคุดในพื้นที่ เป็นเชื้อเพลิงชีวมวลอัดแท่ง (RDF) ที่มีค่าความร้อนสูงทดแทนถ่านหินลิกไนต์และแปรรูปเป็นถ่านชีวภาพ (Biochar) ช่วยลดการเผาในที่โล่ง ขณะที่เศษอาหารถูกเปลี่ยนเป็นน้ำหมักชีวภาพ และเปลือกหอยกับเปลือกปูเหลือทิ้งถูกต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนและสารบำบัดน้ำเสียฟาร์มปศุสัตว์
จากการดำเนินงานจริง บ้านฉาง MRF สามารถนำวัสดุรีไซเคิลกว่า 90ตัน กลับเข้าสู่ระบบ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกกว่า 150 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า สร้างรายได้ให้ชุมชนกว่า 2,500,000 บาท เกิดการจ้างงานในพื้นที่ 10 ตำแหน่ง และมีสมาชิกชุมชนเข้าร่วมแล้ว 870 คน ทั้งยังผ่านการประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์และมาตรฐานสิ่งแวดล้อม ยืนยันว่าโมเดลนี้สามารถเดินหน้าต่อได้จริงอย่างยั่งยืน
ความสำเร็จครั้งนี้ยังสะท้อนบทบาทสำคัญของ บพข. รวพ. ที่เป็นมากกว่าผู้สนับสนุนงบประมาณวิจัย แต่ทำหน้าที่เป็น “ข้อต่อกลาง” เชื่อมโยงองค์ความรู้จากนักวิจัยเข้ากับศักยภาพของภาคเอกชนที่เห็นโอกาสและร่วมลงทุน รวมถึงพื้นที่จริงของท้องถิ่น พร้อมร่วมให้ข้อเสนอแนะเชิงกลยุทธ์เพื่อผลักดันเทคโนโลยีจากระดับห้องปฏิบัติการ (TRL 4) สู่การใช้งานจริงในพื้นที่ (TRL 7) ตลอดจนสนับสนุนการจัดทำคู่มือการดำเนินงาน และข้อเสนอเชิงนโยบายการยกระดับศูนย์คัดแยก MRF เพื่อรองรับระบบการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) ของประเทศ เปิดทางให้จังหวัดและชุมชนอื่น ๆ ทั่วไทยสามารถนำต้นแบบบ้านฉางไปขยายผลได้จริง ขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนและสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้คนไทยในวงกว้างต่อไป





